Εκδικητική πορνογραφία: μια αναδυόμενη μορφή σεξουαλικής βίας

Η εκδικητική πορνογραφία ή, όπως είναι γνωστή στη διεθνή βιβλιογραφία, η μη συναινετική διασπορά εικόνων οικειότητας (Non-Consensual Intimate Image Dissemination – NCII), αποτελεί μία από τις πλέον σοβαρές και αναδυόμενες μορφές τεχνολογικά υποβοηθούμενης σεξουαλικής βίας. Πρόκειται για τη διασπορά γυμνών ή σεξουαλικών εικόνων ενός ατόμου χωρίς τη συγκατάθεσή του, συχνά με σκοπό την ταπείνωση, την εκδίκηση ή την απόκτηση κοινωνικού κύρους. Το φαινόμενο αυτό δεν επηρεάζει μόνο τις προσωπικές σχέσεις αλλά και την επαγγελματική ζωή και τη ψυχική υγεία των θυμάτων.

Η εκδικητική πορνογραφία συνήθως παρουσιάζεται ως πράξη εκδίκησης ενός πρώην συντρόφου, αλλά όπως δείχνουν τα δεδομένα, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Σημαντικός αριθμός θυμάτων αναφέρει ότι δράστες είναι φίλοι, μέλη της οικογένειας, ακόμη και άγνωστοι που απέκτησαν πρόσβαση στις εικόνες μέσω διαδικτύου.

Σύμφωνα με τη μελέτη της Karasavva και της Forth, το 28,5% των συμμετεχόντων ανέφερε ότι είχε βιώσει θυματοποίηση από NCII, ενώ το 13,7% παραδέχτηκε ότι διένειμε τέτοιες εικόνες. Αξίζει να σημειωθεί ότι το 57% των δραστών είχε ιστορικό θυματοποίησης, γεγονός που αναδεικνύει τη σύνδεση μεταξύ θύματος και δράστη, αντίστοιχη με τη δυναμική «θύμα-εκφοβιστή».

Παράγοντες που επηρεάζουν την εκδικητική πορνογραφία

1. Χαρακτηριστικά προσωπικότητας

Η «Σκοτεινή Τετράδα» (ναρκισσισμός, ψυχοπάθεια, σαδισμός, μακιαβελισμός) αποτελεί σημαντικό παράγοντα πρόβλεψης της διάπραξης NCII.

• Ναρκισσισμός: Η ανάγκη για προσοχή και αυτοπροβολή συσχετίζεται έντονα με τη διάπραξη NCII.
• Ψυχοπάθεια: Η έλλειψη ενσυναίσθησης οδηγεί σε αδιαφορία για τις συνέπειες.
• Σαδισμός: Παρότι παραδόξως συσχετίζεται και με τη θυματοποίηση, ενισχύει την πιθανότητα επικίνδυνων διαδικτυακών συμπεριφορών.

2. Στάσεις και κοινωνικές πεποιθήσεις

Η σεξουαλική δικαιωματικότητα και η αποδοχή μύθων για τη σεξουαλική κακοποίηση μέσω εικόνων διευκολύνουν τη δικαιολόγηση της NCII. Η αποδοχή μύθων όπως «οι εικόνες ήταν αστείες» ή «το θύμα φταίει επειδή εμπιστεύτηκε τον δράστη» ενισχύουν την ανοχή στο φαινόμενο.

3. Σεξουαλικός προσανατολισμός

Τα μέλη της κοινότητας LGBQ+ είναι πιο ευάλωτα σε θυματοποίηση, πιθανώς λόγω αυξημένων ποσοστών sexting. Παρόλα αυτά, οι ίδιοι παράγοντες μπορεί να αυξάνουν τον κίνδυνο διάπραξης.

4. Φύλο

Οι γυναίκες εμφανίζονται πιο συχνά ως θύματα, ενώ οι άνδρες συμμετέχουν κυρίως ως δράστες. Ενδιαφέρον έχει η διαφορετική προσέγγιση διανομής εικόνων: οι άνδρες επιλέγουν δημόσιους τρόπους για προβολή, ενώ οι γυναίκες πιο ιδιωτικούς για κοινωνικό «κουτσομπολιό».

Νομικό πλαίσιο

Στον Καναδά, η NCII είναι ποινικοποιημένη μέσω του νόμου Bill C-13, αλλά η εφαρμογή της νομοθεσίας είναι περιορισμένη. Μόλις το 17% των αναφερόμενων περιστατικών οδηγεί σε ποινικές κατηγορίες, ενώ οι διαδικασίες είναι χρονοβόρες και συχνά δεν εγγυώνται την αφαίρεση των εικόνων από το διαδίκτυο.

Προτάσεις για αντιμετώπιση

1. Εκπαίδευση και ευαισθητοποίηση: Εκπαιδευτικές καμπάνιες για την καταπολέμηση των μύθων και την ενημέρωση για τις συνέπειες της NCII.
2. Ενίσχυση νομικών υποδομών: Ταχύτερη και πιο αποτελεσματική αφαίρεση περιεχομένου από το διαδίκτυο.
3. Προσαρμοσμένοι πόροι για θύματα: Γραμμές υποστήριξης, νομικές συμβουλές και ειδικοί πόροι για NCII.
4. Συμμετοχική έρευνα: Ενεργός συμμετοχή των θυμάτων στην έρευνα και τη χάραξη πολιτικών.

Η εκδικητική πορνογραφία αποτελεί πολυδιάστατο φαινόμενο που απαιτεί συντονισμένη δράση σε επίπεδο κοινωνίας, έρευνας και πολιτικής. Η σύνδεση θυματοποίησης και διάπραξης, η έλλειψη νομικής προστασίας και η ανοχή μέσω κοινωνικών μύθων καθιστούν αναγκαία την άμεση ευαισθητοποίηση και ενδυνάμωση των θυμάτων.

Βιβλιογραφία

1. Henry, N., & Powell, A. (2018). Technology-facilitated sexual violence: A literature review. Aggression and Violent Behavior, 25, 1-8.
2. Karasavva, V., & Forth, A. (2022). Personality, Attitudinal, and Demographic Predictors of Non-Consensual Dissemination of Intimate Images. Journal of Interpersonal Violence, 37(21-22), NP19265–NP19289.
3. Powell, A., et al. (2020). Image-based sexual abuse: A survey of Australian adults. Australian Institute of Criminology.
4. Clancy, E. M., et al. (2019). Sext dissemination and the Dark Tetrad. Computers in Human Behavior, 95, 97-104.
5. North Yorkshire Police, Fire and Crime Commissioner. (2018). Review of NCII victim support resources.