Δευτερογενής μαζοχισμός

Ο δευτερογενής μαζοχισμός περιγράφει ένα ψυχοδυναμικό σχήμα αυτοτιμωρίας, όπου η αρχική επιθετικότητα (σαδισμός) «επιστρέφει» στο ίδιο το άτομο, αντί να εκφορτιστεί πάνω σε εξωτερικό αντικείμενο, με αποτέλεσμα το άτομο να κατευθύνει εναντίον του εαυτού του την επιθετικότητα που πρώτα εκδήλωσε προς τα έξω, βιώνοντας τη δυσφορία ως αυτοτιμωρία και αντλώντας μια παράδοξη ηδονή από τον πόνο ή την ταπείνωση [1].

Σε αντίθεση με τον πρωτογενή μαζοχισμό, όπου η ηδονή συνδέεται άμεσα με τον πόνο ή την απόλυτη απόρριψη από τον «μοντέλο» ή το αντικείμενο του πόθου, στον δευτερογενή μαζοχισμό η απόρριψη και η τιμωρία εμφανίζονται περισσότερο ως υποκριτικές, λιγότερο ακραίες ή «πειραματικές», λειτουργώντας κύρια ως ψυχική αυτοτιμωρία παρά ως άμεσο σεξουαλικό ερέθισμα [2].

Από ψυχοοικονομική σκοπιά, ο δευτερογενής μαζοχισμός συνδέεται στενά με την επίδραση του υπερεγώ: το άτομο υπεραυστηροποιεί τον εαυτό του λόγω ενοχών ή εσωτερικευμένων ηθικών κανόνων, αντλώντας ικανοποίηση από την αυτοπραγμάτωση της ηθικής του δέσμευσης μέσω πόνου ή στερήσεων. Έτσι, δεν χαρακτηρίζεται μόνο από σεξουαλικές φαντασιώσεις, αλλά αποκτά και μια μη-σεξουαλική, «ηθική» διάσταση αυτομαστίγωσης [3].

Κλινικά, ο δευτερογενής μαζοχισμός μπορεί να παρατηρηθεί σε καταστάσεις έντονου άγχους ή ενοχής, όπου το άτομο χρησιμοποιεί μαζοχιστικές συμπεριφορές ως μέσο ελέγχου, αναβολής ή διαχείρισης ψυχικών εντάσεων. Συχνά συνυπάρχει με αυτοτιμωρητικές τάσεις, ψυχαναγκασμούς αυτοστέρησης ή μεταιχμιακές διαταραχές προσωπικότητας, όπου η αυτοτιμωρία λειτουργεί ως υποκατάστατο της πρωτογενούς υπομονής που δεν έχει αναπτυχθεί επαρκώς [4].

Βιβλιογραφία

1. Freud, S. (1920). Jenseits des Lustprinzips [Beyond the Pleasure Principle]. Leipzig & Vienna: Internationaler Psychoanalytischer Verlag.
2. Laplanche, J., & Pontalis, J.-B. (1973). The Language of Psycho-Analysis. London: Hogarth Press.
3. Fenichel, O. (1945). The Psychoanalytic Theory of Neurosis. New York: W. W. Norton & Company.
4. Kris, E. (1952). “On Secondary Masochism.” International Journal of Psycho-Analysis, 33, 19–29.