Ιστορική αναδρομή για την αναγνώριση των δικαιωμάτων του παιδιού

Η αναγνώριση των δικαιωμάτων του παιδιού ξεδιπλώνεται μέσα από βαθιές κοινωνικοπολιτικές και φιλοσοφικές μεταβολές· αρχίζει από τη ρήξη με τις παραδοσιακές ιεραρχίες της αρχαίας Ρώμης (σχήμα του pater familias) και τους στωικούς στοχασμούς περί φυσικού νόμου, που διακήρυξαν την ίση αξία όλων των μελών της οικογένειας (Κικέρωνας, 1ος αι. π.Χ.)· συνεχίζει στον Διαφωτισμό, όπου η Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη (1789) εισάγει έννοιες ελευθερίας και ισότητας που θα επεκταθούν στο παιδί (Διακήρυξη Δικαιωμάτων Ανθρώπου, 1789); στον 17ο–18ο αι., Montaigne και Rabelais επισημαίνουν την ανάγκη σεβασμού της παιδικότητας και την απομάκρυνση της σωματικής τιμωρίας από την εκπαίδευση (Montaigne, 1580; Rabelais, 1552); και στον 19ο αιώνα, η Γαλλική Επανάσταση θεσπίζει την υποχρεωτική, δωρεάν εκπαίδευση ως θεμελιώδες κοινωνικό δικαίωμα του παιδιού (République Française, 1791).

Μετά τον Ά Παγκόσμιο Πόλεμο, η ίδρυση της Παγκόσμιας Ένωσης για την Προστασία του Παιδιού (1920) και η Διακήρυξη της Γενεύης για τα Δικαιώματα του Παιδιού (1924) από την Κοινωνία των Εθνών αποτελούν τα πρώτα οργανωμένα, διεθνή βήματα αναγνώρισης ειδικών δικαιωμάτων του παιδιού, όπως η φροντίδα, η τροφή, η εκπαίδευση και η ψυχική ασφάλεια (Διακήρυξη Δικαιωμάτων Παιδιού, 1924).

Το 1945 η Ίδρυση των Ηνωμένων Εθνών και το 1946 η σύσταση της UNICEF θέτουν επίσημα το παιδί στο επίκεντρο της παγκόσμιας πολιτικής, ενώ η Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (1948, άρθρο 25) κατοχυρώνει το δικαίωμα του παιδιού για ειδική μέριμνα και περίθαλψη (Οικουμενική Διακήρυξη Δικαιωμάτων, 1948).

Η κορύφωση των προσπαθειών έρχεται στις 20 Νοεμβρίου 1989 με την Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού (UNCRC), που υιοθετήθηκε ομόφωνα από τα περισσότερα κράτη-μέλη (εκτός Σομαλίας και Η.Π.Α.) και εισήγαγε για πρώτη φορά 54 δεσμευτικά άρθρα περί συμμετοχής του παιδιού, προστασίας, υγείας, εκπαίδευσης και αναψυχής (UNCRC, 1989).

Σήμερα, η εφαρμογή της Σύμβασης αντιμετωπίζει προκλήσεις σε εθνικά νομικά συστήματα, ενώ οργανώσεις και θεσμοί εργάζονται για την πλήρη ενσωμάτωσή της, τον σεβασμό της φωνής του παιδιού και την παρακολούθηση της συμμόρφωσης (Korczak, 1979; Μπάλιας, 2011).

Βιβλιογραφία

Κικέρωνας, Μ. (1ος αι. π.Χ.). Περί νόμου φυσικού. Ρώμη.
Montaigne, M. de. (1580). Les Essais. Bordeaux.
Rabelais, F. (1552). Pantagruel. Lyon.
République Française. (1791). Loi sur l’instruction publique. Παρίσι.
Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη. (1789). Παρίσι.
Διακήρυξη Δικαιωμάτων Παιδιού (Διακήρυξη της Γενεύης). (1924). Κοινωνία των Εθνών.
Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. (1948). Ηνωμένα Έθνη.
United Nations Convention on the Rights of the Child (UNCRC). (1989). New York: United Nations.
Korczak, J. (1979). How to Love a Child. Warsaw.
Μπάλιας, Α. (2011). Το Δίχτυ των Δικαιωμάτων του Παιδιού. Αθήνα: Εκδόσεις Κάτοπτρο.
UNICEF. (1946). Constitution and Reports of the First Advisory Committee. New York: UNICEF.