Ψυχολογία

Nαρκισσισμός: Δεν είναι κανείς “εκεί”

«Η χειρονομία αυτή είχε άλλο βάθος. Δεν απομόνωνε ξένους που η πραγματικότητα είχε κρατήσει παραγνωρισμένους ή στην ασάφεια, αλλά δημιούργησε ξένους παίρνοντας πρόσωπα οικεία, μέσα από το κοινωνικό τοπίο, για να τα μεταβάλει σε αλλόκοτες μορφές, που κανένας πια δεν αναγνώριζε. Γεννούσε τον Ξένο εκεί που κανείς δεν το περίμενε.

Έσπαγε το νήμα, διέλυε τις σχέσεις οικειότητας. Μ΄ αυτήν την ανάδειξη του ξένου κάτι από τα ανθρώπινα ξαστόχησε κι άρχισε να πισωδρομίζει ασταμάτητα στον ορίζοντά μας. Με μια λέξη μπορούμε να πούμε ότι η χειρονομία αυτή υπήρξε ο δημιουργός της αλλοτρίωσης» (Μ. Φουκώ, «Ιστορία Τρέλας»)

Ο ναρκισσισμός είναι η ακραία εμπλοκή του εαυτού του σε βαθμό που κάνει ένα άτομο να αγνοεί τις ανάγκες των γύρω του. Ενώ όλοι μπορεί να δείχνουν περιστασιακά ναρκισσιστική συμπεριφορά, οι αληθινοί ναρκισσιστές συχνά αγνοούν τους άλλους ή τα συναισθήματά τους. Επίσης, δεν καταλαβαίνουν την επίδραση που έχει η συμπεριφορά τους στους άλλους ανθρώπους.

Το εσωτερικό κόστος της ναρκισσιστικής τους «πείνας» για αναγνώριση σπάνια γίνεται ορατό από τους παρατηρητές και τα τραύματα που προκαλούνται στους άλλους κατά την πραγματοποίηση των ναρκισσιστικών αναγκών είναι δυνατόν να εκλογικευτούν ως ασήμαντα ή ως απαραίτητες παρενέργειες.

Πολλοί συγγραφείς παρατήρησαν ότι μέσα σε κάθε ματαιόδοξο και μεγαλομανή ναρκισσιστή κρύβεται ένα ντροπαλό παιδί που συνεχώς παρατηρεί τον εαυτό του, και σε κάθε καταθλιπτικό και αυτομεμφόμενο ναρκισσιστή καραδοκεί ένα μεγαλειώδες ομοίωμα αυτού που το άτομο θα έπρεπε ή θα μπορούσε να είναι.

Για τον λόγο αυτό τα άτομα αυτά καθώς εστιάζουν την προσοχή τους στην εικόνα που προβάλουν προς τα έξω, είναι πιθανό να αισθανθούν ότι εξαπατούν τους άλλους και ότι δεν μπορούν να αγαπήσουν και να αγαπηθούν, ενώ παράλληλα ασχολούνται επίμονα με στοιχεία που παρατηρούνται εύκολα από τους άλλους (ομορφιά, φήμη, πλούτος).

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι ο ναρκισσισμός είναι ένα χαρακτηριστικό, αλλά μπορεί επίσης να είναι μέρος μιας μεγαλύτερης διαταραχής προσωπικότητας. Δεν έχει κάθε νάρκισσος Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας (NPD), καθώς ο ναρκισσισμός είναι ένα φάσμα. Οι άνθρωποι που βρίσκονται στο υψηλότερο άκρο του φάσματος είναι εκείνοι που ταξινομούνται ως NPD, αλλά άλλοι, που εξακολουθούν να έχουν ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά, μπορεί να πέφτουν στο χαμηλότερο άκρο του ναρκισσιστικού φάσματος.

Τα άτομα που δείχνουν σημάδια ναρκισσισμού μπορεί συχνά να είναι πολύ γοητευτικά και χαρισματικά.

Η αίσθηση κενού και η μεγαλομανία εμφανίζονται με την επιδειξιομανία, επιφυλακτικότητα, συναισθηματική ανικανότητα, υπερεκτίμηση της δημιουργικότητας, κριτική στάση απέναντι στο περιβάλλον και με τις φαντασιώσεις παντοδυναμίας.

Όλα τα ναρκισσιστικά άτομα μοιράζονται μια εσωτερική αίσθηση τρόμου, ανεπάρκειας, ντροπής, αδυναμίας και κατωτερότητας.

Συχνά δεν δείχνουν αρνητική συμπεριφορά αμέσως, ειδικά στις σχέσεις. Τα άτομα που δείχνουν ναρκισσισμό συχνά θέλουν να περιβάλλουν τους εαυτούς τους με ανθρώπους που τρέφονται με το εγώ τους. Χτίζουν σχέσεις για να ενισχύσουν τις ιδέες τους για τον εαυτό τους, ακόμα κι αν αυτές οι σχέσεις είναι επιφανειακές.

Τύποι ναρκισσισμού


Υπάρχουν δύο διαφορετικοί τύποι ναρκισσισμού στους οποίους μπορεί να εμπίπτει η ναρκισσιστική συμπεριφορά. Οι δύο τύποι μπορεί να έχουν κοινά χαρακτηριστικά αλλά προέρχονται από διαφορετικές παιδικές εμπειρίες. Οι δύο τύποι υπαγορεύουν επίσης τους διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους θα συμπεριφέρονται οι άνθρωποι στις σχέσεις.

Μεγαλειώδης Ναρκισσισμός

Τα άτομα με αυτή τη συμπεριφορά πιθανότατα αντιμετωπίζονταν σαν να ήταν ανώτερα ή πάνω από άλλα κατά την παιδική ηλικία. Αυτές οι προσδοκίες μπορούν να τους ακολουθήσουν καθώς ενηλικιώνονται. Τείνουν να καυχιούνται και να είναι ελιτιστές.

Όσοι έχουν μεγαλοπρεπή ναρκισσισμό είναι επιθετικοί, κυριαρχούν και υπερβάλλουν τη σημασία τους. Έχουν μεγάλη αυτοπεποίθηση και δεν είναι ευαίσθητοι.

Ευάλωτος Ναρκισσισμός

Αυτή η συμπεριφορά είναι συνήθως αποτέλεσμα παιδικής παραμέλησης ή κακοποίησης. Τα άτομα με αυτή τη συμπεριφορά είναι πολύ πιο ευαίσθητα. Η ναρκισσιστική συμπεριφορά βοηθά στην προστασία τους από τα συναισθήματα ανεπάρκειας. Παρόλο που αισθάνονται κατώτεροι και ανώτεροι από τους άλλους, αισθάνονται προσβεβλημένοι ή ανήσυχοι όταν οι άλλοι δεν τους συμπεριφέρονται σαν να είναι ξεχωριστοί.

Σημάδια ναρκισσισμού


Ο ναρκισσισμός εξακολουθεί να μελετάται και να διερευνάται, καθώς πολλοί ναρκισσιστές και άτομα με NPD δεν αναζητούν θεραπεία. Ωστόσο, υπάρχουν μερικά κοινά χαρακτηριστικά των ατόμων με ναρκισσιστική συμπεριφορά που μπορεί να μπορείτε να εντοπίσετε.

Αίσθηση Δικαιώματος

Ένα κοινό σημάδι των ατόμων με ναρκισσισμό είναι η πεποίθηση ότι είναι ανώτεροι από τους άλλους και αξίζουν ειδική μεταχείριση. Πιστεύουν ότι οι άλλοι πρέπει να είναι υπάκουοι στις επιθυμίες τους και ότι οι κανόνες δεν ισχύουν για αυτούς.

Χειριστική Συμπεριφορά

Ένα άλλο κοινό χαρακτηριστικό του ναρκισσισμού είναι η χειριστική ή ελεγκτική συμπεριφορά. Ένας νάρκισσος στην αρχή θα προσπαθήσει να σας ευχαριστήσει και να σας εντυπωσιάσει, αλλά τελικά οι δικές του ανάγκες θα είναι πάντα πρώτες.

Όταν σχετίζονται με άλλους ανθρώπους, οι ναρκισσιστές θα προσπαθήσουν να κρατήσουν τους ανθρώπους σε μια συγκεκριμένη απόσταση για να διατηρήσουν τον έλεγχο. Μπορεί ακόμη και να εκμεταλλεύονται τους άλλους για να κερδίσουν κάτι για τον εαυτό τους.

Ανάγκη για θαυμασμό

Ένα από τα πιο κοινά σημάδια ενός ναρκισσιστή είναι η συνεχής ανάγκη για έπαινο ή θαυμασμό. Τα άτομα με αυτή τη συμπεριφορά πρέπει να αισθάνονται επικύρωση από τους άλλους και συχνά καυχιούνται ή υπερβάλλουν τα επιτεύγματά τους για αναγνώριση. Τους αρέσει επίσης να νιώθουν ότι τους εκτιμούν για να τονώσουν τον εγωισμό τους.

Έλλειψη Ενσυναίσθησης

Η έλλειψη ενσυναίσθησης είναι ένα άλλο σημάδι ναρκισσισμού. Αυτό σημαίνει ότι ο ναρκισσιστής είναι απρόθυμος ή ανίκανος να συμπάσχει με τις ανάγκες, τις επιθυμίες ή τα συναισθήματα των άλλων ανθρώπων. Αυτό καθιστά επίσης δύσκολο για αυτούς να αναλάβουν την ευθύνη για τη συμπεριφορά τους.

Αλαζονεία

Τα άτομα με ναρκισσιστική συμπεριφορά ήδη βλέπουν τον εαυτό τους ως ανώτερο από τους άλλους, επομένως μπορεί να γίνουν αγενείς ή καταχρηστικοί όταν δεν λαμβάνουν τη μεταχείριση που πιστεύουν ότι τους αξίζει. Ενώ θεωρούν τους εαυτούς τους ανώτερους, μπορεί να μιλούν ή να συμπεριφέρονται με αγένεια απέναντι σε αυτούς που θεωρούν κατώτερους.

Αντιμετώπιση του ναρκισσισμού
Όσοι έχουν υψηλά επίπεδα ναρκισσισμού ή NPD μπορεί να μάθουν πώς να αναγνωρίζουν τη συμπεριφορά τους με τη σωστή θεραπεία. Αυτό μπορεί να βοηθήσει στη βελτίωση της ζωής τους και των ανθρώπων γύρω τους. Ιστορικά, οι ναρκισσιστές δεν αναζητούν βοήθεια αφού δεν ταιριάζει με την αυτοεικόνα που έχουν για τον εαυτό τους.

Βιβλιογραφία
Fritz, R. (1994). Η Τετραλογία του Φόβου. Μετάφραση: Παπαδόπουλος, Π. Αθήνα: Ιδιωτική Έκδοση