Η βία στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης: Μπορεί να επηρεάσει τη συμπεριφορά μας;

Πώς αυτή η συνεχής έκθεση στη βία επηρεάζει τον ψυχισμό και τη συμπεριφορά μας;

Ο ψυχίατρος Emanuel Tanay, με πολυετή εμπειρία στην εγκληματολογική ψυχιατρική, περιγράφει τη βία στα ΜΜΕ όχι ως απλό θέαμα, αλλά ως προπαγάνδα που αλλοιώνει την αντίληψή μας για την πραγματικότητα. Παρότι οι πραγματικοί δείκτες εγκληματικότητας έχουν μειωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, το κοινό νιώθει μεγαλύτερο φόβο, αίσθηση απειλής και ανάγκη για προστασία – ενίοτε με όπλα. Η φαντασιακή βία φαίνεται να παράγει πραγματικές ψυχικές αντιδράσεις.

Τι δείχνει η επιστήμη;

Η ερευνητική κοινότητα έχει διεξάγει εκατοντάδες μελέτες τις τελευταίες δεκαετίες. Η πλειονότητα αυτών συμφωνεί: η έκθεση σε βίαιο περιεχόμενο αυξάνει την πιθανότητα επιθετικής συμπεριφοράς. Αυτό αποτυπώθηκε σε εκθέσεις διεθνών οργανισμών όπως η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής, αλλά και σε μετα-αναλύσεις (π.χ. από τον Anderson και συνεργάτες), που επιβεβαιώνουν τη σχέση ανάμεσα στη βία στα μέσα και την αύξηση της επιθετικότητας, των επιθετικών σκέψεων, της μειωμένης ενσυναίσθησης και της κοινωνικής απόσυρσης.

Ακόμα και όταν δεν υπάρχουν άμεσα βίαιες συμπεριφορές, η συνεχής έκθεση οδηγεί σε απευαισθητοποίηση: ο θεατής συνηθίζει τη βία, την εκλογικεύει ή την αποδέχεται ως “κανονικότητα”.

Το παράδοξο της αντίθετης άποψης

Φυσικά, δεν συμφωνούν όλοι οι επιστήμονες. Ο Christopher Ferguson, ψυχολόγος και ερευνητής, έχει αμφισβητήσει την αιτιώδη σύνδεση, παρουσιάζοντας μελέτες που δεν εντοπίζουν μακροχρόνιες επιπτώσεις των βίαιων παιχνιδιών ή ταινιών. Όπως τόνισε και ο ίδιος: “η βία στα μέσα δεν είναι από μόνη της ικανή να μετατρέψει έναν ψυχικά υγιή άνθρωπο σε επιθετικό δράστη.”

Και πράγματι, κανένα μεμονωμένο αίτιο δεν προκαλεί βίαιη συμπεριφορά. Οι επιθετικές πράξεις είναι το αποτέλεσμα πολλών αλληλεπιδρώντων παραγόντων: οικογενειακό ιστορικό, ψυχική υγεία, προηγούμενα τραύματα, κοινωνικές συνθήκες και – μεταξύ αυτών – η έκθεση στη βία στα μέσα.

Πότε είναι επικίνδυνη η επιρροή;

Τα άτομα με ήδη υπάρχοντα ψυχικά προβλήματα μπορεί να είναι περισσότερο ευάλωτα. Η περίπτωση του μακελάρη του Virginia Tech, ο οποίος έπασχε από ψύχωση, καταδεικνύει ότι ο αποκλεισμός από το σύστημα ψυχικής υγείας μπορεί να οδηγήσει σε καταστροφικές συμπεριφορές. Παρομοίως, στους δράστες της επίθεσης στο Columbine High School διαπιστώθηκε παθολογική ενασχόληση με βίαια βιντεοπαιχνίδια και κινηματογραφικές εικόνες, που ενδεχομένως συνέβαλαν στην αποπροσωποποίηση των θυμάτων τους.

Μπορούμε να προβλέψουμε ποιος κινδυνεύει;

Ο Douglas Gentile και ο Brad Bushman ανέπτυξαν ένα μοντέλο κινδύνου: η κατανάλωση βίας στα μέσα είναι ένας μόνο από έξι βασικούς παράγοντες που προδιαθέτουν ένα παιδί για επιθετικότητα. Άλλοι παράγοντες περιλαμβάνουν:

• Προηγούμενες επιθετικές συμπεριφορές
• Θυματοποίηση (π.χ. bullying)
• Χαμηλή γονική επίβλεψη
• Έμφυλο φύλο (αγόρια παρουσιάζουν υψηλότερο κίνδυνο)
• Τάση για ερμηνεία γεγονότων με βάση την εχθρότητα

Σύμφωνα με τα ευρήματά τους, ακόμα και τρεις παράγοντες είναι αρκετοί για να προβλέψουν με ακρίβεια πάνω από 80% την πιθανότητα εμπλοκής σε επιθετικές συμπεριφορές.

Η ευθύνη και η δυνατότητα παρέμβασης

Η έκθεση στη βία δεν είναι ο μοναδικός ούτε ο ισχυρότερος παράγοντας κινδύνου. Είναι, όμως, ένας από τους λίγους που μπορούμε να ελέγξουμε άμεσα. Σε αντίθεση με τη φτώχεια, τις εμπειρίες τραύματος ή τη διάγνωση ψυχικής νόσου, η τηλεόραση και τα παιχνίδια είναι αντικείμενα που μπορούν να ρυθμιστούν στο σπίτι.

Η λύση δεν είναι η δαιμονοποίηση των μέσων, αλλά η συνειδητή και υπεύθυνη χρήση τους. Οι γονείς χρειάζεται να συμμετέχουν, να συζητούν με τα παιδιά τους, να αξιολογούν το περιεχόμενο και να προάγουν κριτική σκέψη.

Βιβλιογραφία

• Anderson, C.A., et al. (2010). Violent video game effects on aggression, empathy, and prosocial behavior: A meta-analytic review. Psychol Bull, 136(2), 151-173.
• American Academy of Pediatrics (2009). Policy statement: Media violence. Pediatrics, 124(5), 1495-1503.
• Gentile, D.A., & Bushman, B.J. (2012). Reassessing media violence using a risk and resilience approach. Psychology of Popular Media Culture, 1(2), 138–151.
• Ferguson, C.J., et al. (2012). A longitudinal study of video game violence and dating aggression. Journal of Psychiatric Research, 46(2), 141–146.
• Kaplan, A. (2012). Violence in the Media: What Effects on Behavior? Psychiatric Times. Retrieved from: Psychiatric Times