Stalking: Πέρα από τα ρητά απειλητικά μηνύματα

Το stalking, ή αλλιώς επίμονη παρακολούθηση και παρενόχληση, δεν αποτελεί απλώς μια ενοχλητική εμπειρία. Πρόκειται για μια διαρκή παραβίαση των ορίων και της ψυχολογικής ασφάλειας του θύματος, με σοβαρές επιπτώσεις στην ψυχική του υγεία και ποιότητα ζωής. Η έρευνα του Logan (2020) αναδεικνύει πόσο κρίσιμο είναι να εξετάζουμε όχι μόνο αν υπήρξε ρητή απειλή, αλλά το πλαίσιο της απειλής, τα χαρακτηριστικά του δράστη, και τη σχέση του με το θύμα.

Η σχέση θύματος-δράστη και η αντίληψη της απειλής

Η μελέτη ανέλυσε 507 περιπτώσεις γυναικών που είχαν δεχτεί stalking από άνδρες και ταξινόμησε τους δράστες σε τρεις ομάδες: (πρώην) συντρόφους, στενούς γνωστούς και αγνώστους/μακρινούς γνωστούς. Οι γυναίκες που είχαν δεχτεί stalking από (πρώην) συντρόφους ανέφεραν σημαντικά υψηλότερα επίπεδα απειλών, επιθέσεων, παρεμβάσεων στην προσωπική ζωή και φόβου. Τα δεδομένα καταδεικνύουν ότι η εγγύτητα της προηγούμενης σχέσης ενισχύει την ικανότητα του δράστη να πλήξει το θύμα σε πολλαπλά επίπεδα.

Φόβος χωρίς ρητές απειλές

Σε περιπτώσεις όπως η υπόθεση της Lauren McCluskey, αναδείχθηκε πως το αίσθημα φόβου δεν προκύπτει μόνο από ρητές απειλές. Οι εμμέσως εκφρασμένες απειλές, η παρακολούθηση, η διαρροή προσωπικών δεδομένων ή η παραβίαση ιδιωτικότητας μέσω τεχνολογικών μέσων επηρεάζουν καθοριστικά την ψυχολογική κατάσταση του θύματος. Οι γυναίκες στην έρευνα αξιολόγησαν τον κίνδυνο βασισμένες όχι μόνο σε όσα τους ειπώθηκαν, αλλά και στην ιστορία βίας του δράστη, τη στάση του απέναντι στις συνέπειες, και την έκταση της παρενόχλησης.

Παράγοντες κινδύνου και ψυχολογικής επισφάλειας

Οι κυριότεροι παράγοντες που συνδέονται με υψηλό επίπεδο απειλής και φόβου είναι:

1. Ιστορικό βίας προς το θύμα ή προς τρίτους.
2. Ψυχολογική στάση του δράστη, όπως αδιαφορία για συνέπειες, επιθυμία για εκδίκηση, και επιμονή.
3. Παρεμβολή στη ζωή του θύματος, όπως κοινωνική απομόνωση, απώλεια εργασίας, ή δημόσια διαπόμπευση.
4. Εκμετάλλευση τεχνολογίας, παρακολούθηση μέσω spyware, GPS, ή πλαστές ταυτότητες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
5. Αδυναμία του περιβάλλοντος να παρέχει προστασία, όπως έλλειψη πόρων, κοινός επαγγελματικός χώρος, ή απουσία νομικών συνεπειών για τον δράστη.

Ψυχολογικές επιπτώσεις στα θύματα

Ο φόβος των θυμάτων stalking δεν είναι απλώς αντίδραση σε ένα γεγονός. Είναι συστηματική, παρατεταμένη απειλή που προκαλεί αγχώδεις διαταραχές, κατάθλιψη, μετατραυματικό στρες (PTSD), και διαταραχές ύπνου. Επηρεάζει την εργασία, τις κοινωνικές σχέσεις και την αίσθηση ελέγχου του ατόμου επί της ίδιας του της ζωής.

Πρακτικές επιπτώσεις και παρεμβάσεις

Η ψυχολογική αξιολόγηση θυμάτων stalking πρέπει να εξετάζει:

• Την αντιλαμβανόμενη ικανότητα του δράστη να βλάψει, όχι μόνο την ιστορία του.
• Τη φύση της απειλής: ρητή, έμμεση, ή ψυχολογική.
• Τον βαθμό παρέμβασης του δράστη στην καθημερινότητα του θύματος.

Αντίστοιχα, η αστυνομία και τα συστήματα δικαιοσύνης πρέπει να ενσωματώσουν την αξιολόγηση κινδύνου βασισμένη στο πλαίσιο της απειλής και όχι απλώς την ύπαρξη ή μη ρητής δήλωσης.

Το stalking είναι ένα πολύπλοκο φαινόμενο με σοβαρές ψυχολογικές συνέπειες που δεν περιορίζονται σε περιπτώσεις ρητών απειλών. Η κατανόηση του φόβου του θύματος και η αξιολόγηση της κατάστασης πρέπει να περιλαμβάνει τα δυναμικά χαρακτηριστικά του δράστη, την ένταση και έκταση της απειλής, και τον αντίκτυπο στην καθημερινότητα του θύματος. Το πλαίσιο, οι συνθήκες και το ψυχολογικό περιβάλλον είναι καθοριστικά στοιχεία που καθιστούν την απειλή αληθινή και επικίνδυνη.

Βιβλιογραφία

• Logan, T. K. (2020). Beyond a Dichotomy: Threat Context Factors Associated With Fear and Stalker Capability of Harm Among Women Stalked by (Ex)Partners, Close Acquaintances, and Strangers. Journal of Threat Assessment and Management, 7(1–2), 13–28.
• Borum, R., Fein, R., Vossekuil, B., & Berglund, J. (1999). Threat assessment: Defining an approach for evaluating risk of targeted violence. Behavioral Sciences & the Law, 17(3), 323–337.
• Brewster, M. P. (2000). Stalking by former intimates: Verbal threats and other predictors of physical violence. Violence and Victims, 15(1), 41–54.
• Sheridan, L., & Roberts, K. (2011). Key questions to consider in stalking cases. Behavioral Sciences & the Law, 29(2), 211–225.
• McEwan, T. E., Mullen, P. E., & Purcell, R. (2007). Identifying risk factors in stalking cases: A review of international literature. Journal of Forensic Psychiatry & Psychology, 18(1), 39–52.
• Logan, T. K., & Walker, R. (2017). Stalking: A multidimensional framework for assessment and safety planning. In Stalking Risk Profile Manual (2nd ed.).