Το Ψυχαναλυτικό Πλαίσιο

Η θεραπευτική σχέση, δηλαδή εκείνη μεταξύ ψυχοθεραπευτή και θεραπευόμενου, βασίζεται σε μια σειρά από σημαντικές συνθήκες που τίθενται είτε από τον θεραπευτή είτε και από τα δύο μέλη. Αυτό ονομάζεται πλαίσιο. Γιατί όμως να θέσει κάποιος πλαίσιο;

Το πλαίσιο στη θεραπευτική διαδικασία

Στη θεραπευτική διαδικασία, το άτομο που βρίσκεται στη θέση του θεραπευόμενου χρειάζεται να έχει μια σταθερά, ένα πλαίσιο με κανόνες και συνοχή που θα μπορέσει με αυτόν τον τρόπο να γίνει αρωγός στη διαδικασία αυτογνωσίας και ανάλυσής του. Αντίστοιχα, η χρησιμότητα ενός πλαισίου περιλαμβάνει και τον ψυχοθεραπευτή, αφού ο ίδιος χρειάζεται την οριοθέτηση του εκάστοτε ανθρώπου που λαμβάνει θεραπεία.

Η πλαισίωση λειτουργεί ευεργετικά για τα μέλη μιας θεραπείας και ισχύει -με μικρές διαφοροποιήσεις ή προσθήκες- σε όλες τις ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις: ατομική, ομαδική, θεραπεία ζεύγους και ούτω καθεξής.

Το πλαίσιο αποτελεί έναν σημαντικό παράγοντα που χρειάζεται να γνωρίζουν οι θεραπευτές και να τηρούν, ενώ επίσης σχεδιάζεται για να διευκολύνει και να ενισχύσει τον θεραπευόμενο αλλά και τη σχέση.

Η σημασία του πλαισίου

Πριν φτάσουμε στο θεωρητικό κομμάτι για να ορίσουμε τι είναι «πλαίσιο», σκεφτείτε το παρακάτω παράδειγμα που εξηγεί τη σημαντικότητά του: Επισκέπτεστε ένα κατάστημα ρούχων, μα δεν υπάρχει υπάλληλος να σας εξυπηρετήσει, ούτε ταμείο για να πληρώσετε. Παρόλα αυτά, υπάρχει ένας φύλακας που δε σας αφήνει να φύγετε με αντικείμενα από το κατάστημα στα χέρια. Αυτό το πλαίσιο φαίνεται ακανόνιστο και χαοτικό, δεν ξέρετε τι να κάνετε ακριβώς εκεί και πιθανόν να μη το επισκεφθείτε ξανά. Γίνεται κατανοητό ότι κανένα έργο δεν μπορεί να διεξαχθεί χωρίς κάποιους προσυμφωνημένους κανόνες.

Η θεωρητική βάση του πλαισίου

Στην ψυχοθεραπεία, το πλαίσιο περιλαμβάνει διάφορες παραμέτρους, όπως η συνέπεια στις συνεδρίες, η εμπιστευτικότητα, η επαγγελματική στάση του θεραπευτή, καθώς και τα όρια που τίθενται στη σχέση θεραπευτή-θεραπευόμενου. Αυτές οι συνθήκες βοηθούν στη δημιουργία ενός ασφαλούς και σταθερού περιβάλλοντος, όπου ο θεραπευόμενος μπορεί να εξερευνήσει τις εσωτερικές του εμπειρίες με ασφάλεια.

Το πλαίσιο βοηθά επίσης τον θεραπευτή να διατηρεί μια επαγγελματική και ουδέτερη στάση, αποφεύγοντας την εμπλοκή προσωπικών συναισθημάτων και σχέσεων στη θεραπευτική διαδικασία. Αυτό είναι σημαντικό για να διασφαλιστεί ότι η θεραπευτική σχέση παραμένει εστιασμένη στις ανάγκες και τους στόχους του θεραπευόμενου.

Πλαίσιο και ψυχαναλυτική θεραπεία

Στην ψυχαναλυτική θεραπεία, το πλαίσιο παίζει ακόμα πιο σημαντικό ρόλο, καθώς η διαδικασία περιλαμβάνει την εξερεύνηση του ασυνείδητου και την επεξεργασία βαθύτερων συναισθηματικών συγκρούσεων. Η σταθερότητα και η συνέπεια του πλαισίου βοηθούν τον θεραπευόμενο να αισθάνεται ασφαλής και να εμπιστεύεται τον θεραπευτή, επιτρέποντας την ελεύθερη έκφραση σκέψεων και συναισθημάτων.

Ένα καλά ορισμένο πλαίσιο περιλαμβάνει:

• Χρόνος και διάρκεια συνεδριών

Η συνέπεια στις ώρες και τη διάρκεια των συνεδριών δημιουργεί μια αίσθηση σταθερότητας και προβλεψιμότητας. Οι συνεδρίες πρέπει να διεξάγονται σε προκαθορισμένες ώρες και να διαρκούν ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, συνήθως 50 λεπτά. Αυτή η σταθερότητα βοηθά τον θεραπευόμενο να αναπτύξει μια ρουτίνα και να αισθάνεται ότι έχει ένα σταθερό πλαίσιο στο οποίο μπορεί να βασιστεί για να εξερευνήσει τα συναισθήματά του.

• Εμπιστευτικότητα

Η διατήρηση της εμπιστευτικότητας ενισχύει την εμπιστοσύνη του θεραπευόμενου στον θεραπευτή και ενθαρρύνει την ανοιχτή επικοινωνία. Ο θεραπευόμενος πρέπει να αισθάνεται ότι μπορεί να εκφράσει τις πιο προσωπικές και ευαίσθητες σκέψεις και συναισθήματά του χωρίς τον φόβο ότι θα αποκαλυφθούν σε τρίτους. Η εμπιστευτικότητα είναι θεμελιώδης για την οικοδόμηση μιας ισχυρής θεραπευτικής σχέσης.

• Επαγγελματική στάση

Η επαγγελματική και ουδέτερη στάση του θεραπευτή βοηθά στη διατήρηση μιας καθαρής θεραπευτικής σχέσης, εστιασμένης στις ανάγκες του θεραπευόμενου. Ο θεραπευτής πρέπει να διατηρεί μια επαγγελματική συμπεριφορά, αποφεύγοντας την εμπλοκή προσωπικών συναισθημάτων και σχέσεων στη θεραπευτική διαδικασία. Αυτή η ουδετερότητα βοηθά τον θεραπευόμενο να αισθάνεται ότι η θεραπεία είναι ένα ασφαλές και αντικειμενικό πλαίσιο για την εξερεύνηση των συναισθημάτων του.

Το ψυχοθεραπευτικό πλαίσιο, και ειδικά το ψυχαναλυτικό πλαίσιο, είναι απαραίτητο για όλους τους συμμετέχοντες μιας θεραπευτικής διαδικασίας και βασίζεται στους κανόνες δεοντολογίας (ηθικής) που έχουν όλοι οι θεραπευτές την υποχρέωση να γνωρίζουν και να σέβονται. Είναι αυτό που εξασφαλίζει ότι η θεραπεία διεξάγεται με σταθερότητα και ασφάλεια, διευκολύνοντας τη διερεύνηση και την επεξεργασία των συναισθηματικών εμπειριών του θεραπευόμενου.

Ένα καλά ορισμένο και σταθερό πλαίσιο:

• Δημιουργεί αίσθηση ασφάλειας και εμπιστοσύνης στον θεραπευόμενο.

• Ενισχύει την ανοιχτή επικοινωνία και την ελεύθερη έκφραση συναισθημάτων.

• Παρέχει σταθερότητα και συνέπεια, απαραίτητες για την επιτυχή ψυχαναλυτική διερεύνηση.

Διατηρεί την επαγγελματική και ουδέτερη στάση του θεραπευτή, διασφαλίζοντας ότι η θεραπευτική διαδικασία παραμένει εστιασμένη στις ανάγκες του θεραπευόμενου.

Αυτοί οι παράγοντες συμβάλλουν στην αποτελεσματικότητα της ψυχαναλυτικής θεραπείας, δημιουργώντας ένα ασφαλές και υποστηρικτικό πλαίσιο για την επεξεργασία βαθύτερων συναισθηματικών συγκρούσεων και την ανάπτυξη της αυτογνωσίας.

Πώς εφαρμόζεται το πλαίσιο;

Το πλαίσιο δηλώνεται και διαμορφώνεται ήδη από το θεραπευτικό συμβόλαιο: Στην αρχή της θεραπευτικής διαδικασίας, δίνεται ένα έντυπο (ίσως να γίνεται και προφορικά σε ορισμένες περιπτώσεις, η επίσημη οδηγία είναι το έντυπο) που πρέπει συμβολικά να υπογράψει ο θεραπευόμενος, ώστε να εξασφαλισθεί η δέσμευσή του. Δεν έχει νομική ισχύ (εκτός αν το αναφέρει) και μέσα αναφέρεται το πλαίσιο θεραπείας και άλλες χρήσιμες σχετικές πληροφορίες.

Το πλαίσιο, μπορεί να ορισθεί και μετέπειτα προφορικά ή και κατόπιν ανάδυσης συγκεκριμένου ζητήματος/αιτήματος του θεραπευόμενου. Αυτό δε σημαίνει αλλαγή του πλαισίου. Απλά, προσθέτοντας τον ανθρώπινο παράγοντα, μπορεί να αναδυθεί κάποιο θέμα που δεν έχει αναφερθεί και γίνεται σαφές όταν χρειαστεί.